Традиционный фестиваль «Yıldızçık» в гимназии им. Ф. Ангели
Kimiz biz? Neredän çıkma? Nezaman gelmä?
Bu soruşlar herzaman dalgalandırardılar bizim bilgiçleri, onnarın arasında Todur Angeli dä.
Uzun yol! Geçmişlär dedelerimiz! Uzun kervan!
Pek gözäl hem duygulu bir stena oldu!
Bravo çocuklar! Bravo kızlar!
Severim sizi! İnanêrım, ki üüsek uurda becermekleriniz!!
Siz bizim yıldızçıklarımız!!!
İi başarılar dilerim!
Одним из самых трогательных моментов фестиваля, прошедшего в гимназии им.Ф.Ангели — театрализованная постановка по произведению Д. Н. Танасоглу «Uzun kervan». Юные актёры гимназии имени Ф. Ангели воссоздали путь задунайских переселенцев, их надежды и веру в то, что Буджак станет местом, где можно построить новый дом и сохранить свои традиции.
Директор гимназии Надежда Кочанжи, приветствуя участников, подчеркнула, что подобные встречи помогают подрастающему поколению осознать значимость своей истории, вдохновляют на изучение родного языка и традиций, а также воспитывают гордость за свою гагаузскую идентичность.
Kimiz biz? Neredän çıkma? Nezaman gelmä?
Bu soruşlar herzaman dalgalandırardılar bizim bilgiçleri, onnarın arasında Todur Angeli dä.
Uzun yol! Geçmişlär dedelerimiz! Uzun kervan!
Tä bitki taligacıklar, aaç-daldan örmä tokatlar üstündä, koyunnar, atlılar sudan basıp çıkêrlar eni erlerin çimeninä. Bütün kervan toplandı Tunanın boyunda. Geçtiydilär! Duaları da bölä:
- “Şükür Allaha!” ,
(Akıl baş söleer)
- ‘Prost et, ana topraamız! Prost edin, Balkannar! Prost edin senselilär, ani kaldınız evdä
Bu laflardan sora bir aalamak, dizmäk koptu hepsinin güüsündän, ölä büük bir can acıması, nicä ani bir ölüyü gömärdi bütün bu senselä – GAGAUZLAR.
Şamata, gıcırtı, baarış, hayvan sesi – bu büük kervan yollandı geniş yaban kırların içinä dooru.
Gittilär yavaş-yavaş bütün gecä uz ileri. Uşaklar uydular taligalarda, arabalarda, ilk uykularını eni erlerdä. Sabaa karşı bu örüyän küü hep o çolpan yıldızın şafkı altında durgundu bir derin hem saklı kulak içindä içindä, kuytulukta.
(Akıl baş insana söleer)
- Burada uygun! Duracez dinnendirecez hem otladacez malları, düzeceez ne var düzmää, da ieceez sabaa ekmeeni.
Gün duuarkan ilk sabaa ekmeeni imää oturdu bu küü yuurtlukta. Nasıl geçti buvazından o ekmek, zordu sölemää, ama adeti oldu. Sofraları da kaldırêrlar, silerlär, toplêêrlar…
(Akıl baş insana söleer)
- Önümüzä çıkarsa birkimsey, dääriz ani Tunaya gideriz, burada kalmaa neetimiz yok…zerä başka türlü alırlar bizi çıraklaa buradakı zenginnär..
- E, ne burada da mı var zenginnär (uşak sorêr) ?
- Var, kızım..Var bir laf ”Näända çiftçi işleer, orda zengin dä sever”
(yaklaşêêrlar adamnar)
- Gördük, burada insan yok, yırakta bekim var küü bişey, kasaba –panayır…
- Var daalıcaklar, tavşam, tilki örküttük..
- Nekadar gözün görer – pelinnik..Ama pek gözäl türkü şalêr kuşlar, haliz cıvırligalar.
Akıl baş deer
- Hepsi ne lääzım yaşamak için
Todur, gidip ileri esap alêr bir erifi. Sincirlärlän baalı…O korkudan titirer, da nesa söleer….sansın hep gagauzça…. (karılar baardı):
- Pıı, tä bizim gagauzu näpmışlar, ayol! –
- Näänı biz geldik, aman!!!
- Hepsimizi bölä zeetleyeceklär…
(Akıl baş sorêr, dialog tatarlan)
- Kimsin? Gagauzsun mu? Sansın benzämeersin.
- Tatarım men, tatar…
- Aa, tatar! Vardır işittiim. Dobrucada var çok onnar. Kabaatsız adamdır. Ya verin su-ekmek, aaç olmalı.
- Aga, su, su, rahmat… (içer su)
- Beni bey, fena bey baaladı öleyim bu kırlarda…
- Ne kabaat yaptın ya? (sordu bir dädu)
- Yapmadım zarar…vardı borcum… gitmedim Kırıma….ama o buldu beni… bir hafta geeri baaladı beni bu taşa…Siz gagauzlar? (sevindi o) Bizim aulda vardı gagauz…
- İstärsän ol bizimnän, gösterirsin erleri….
Gagauzlar!!! Yollandılar o uzak dumannı hem çıvgınnı zamannardan da etiştilär Bucak kırlarına…
Kaç tekerlek, kırılıp diiştirildi, kaç beygir-mal, düşüp çekämedi, kaç kervancı, kaybelip, etişämedi…
Näändaydı o kısmetli kervan evi,o toprak..? .Näändaydı o başçalı toprak, ki durgunsun bu uzun kervanda kalsın orada kahırsız?…
Ölä hazır kısmetli toprak ama yokmuş…. Onu lääzımmış bulmaa da düzmää hem korumaa!
Zamandan zamana! Asirdän asirä!
“Gagauzlar tabiattan çıkan , namuzlu bir halk.
Onnar iilik yapannara iilik yapȇr.”
“ Gagauz olmaa – benim için en büük kısmet.
Kısmetli olmaa hiç bir zaman geç diil, sade lääzım seväsin halkını.”
TODUR Angelinin lafları nasaat gibi bizä kaldılar.
Фестиваль «Yıldızçık» в гимназии им. Ф. Ангели стал не просто культурным событием — он превратился напоминание о том, что любовь к родному слову, памяти и традициям — это живая нить, связывающая поколения.
GAGAUZ HALKIN istoriyasından sayfalar\ anılmış adamnarın yaşaması
Todur Angeli
Dionis Tanasoglu
Lübov Çimpoeş
Konstantin Kurdoglo
Pötr Petkoviç
Födor Kılçık
Georgiy Sırtmaç
Pötr Kazmalı
«Todur Angeli: yaşaması, yaratmaları hem yaratıcılık yolu»
(kısadan tanıtmak)
“ Gagauz olmaa – benim için en büük kısmet.
Kısmetli olmaa hiç bir zaman geç diil, sade lääzım seväsin halkını.”
deer TODUR ANGELİ
- Todur Angeli – anılmış bilgiç, diplomat.
- Haydar küüyümüzü, bizim halkımızı kendi derin fikirli yaratmalarınnan hem üüsek devlet uurunda çalışmasınnan andırdı bütün dünneyä.
- Todur Angeli gagauz halkının şannı adamnarın birisiydir.
- Liţeylerdän hem gimnaziyalardan üürenicilär hem gelän evlat boylarımız lääzım bilsinnär / saysınnar Canabinin rolunu hem onun faydalı yaratmalarını, ki ii bilmää istoriyamızı hem dooru kurmaa geleceemizi.
“Kısmetliyim, ani duumuşum bu ayozlu toprakta…”
Bu laflar gösterer avtorun patriotik duygularını, büük sevmesini ana tarafına. Hodullanêrız ki duuması bu şılak yıldızın Haydarda, bir çiftçi ayledä.
Duudu Todur Angeli Haydarda 1935 yılda canavar ayın 24-dä.
Aaraştırarkana Canabinin köklerini, cıktı üzä, ki taa 1738 yıllardan dedilerin duumaları
Bu informaţıya bizi meraklandırdı da sayêrız herbiri lääzım çalışsın tanışmaa kendi dedilerinnän.
Atın gözünüzü, avtorun var sıralı kısadan biografiyası: bitirdi Haydarda okulu, üürendi Moskvada, Çalıştı Bukureşttä, Kişinövda, Bursada
| Neredä | Nezaman | Kimdir |
| Haydarda edi klaslı şkolada | 1945-1952 | Üürenici |
| Çadırda 1 orta şkolada | 1952-1955 | Üürenici |
| Lomonosov adına Moskva universitetindä | 1955 – 1961 | Student/jurnalist fakultedi |
| Lomonosov adına Moskva universitetindä | 1961 – 1964 | Aspirant: başardı aspiranturayı hem doktoranturayı. |
| Bukureşt | 1967-1972 | çalışer “Novosti” agenstvanın korespondenti |
| Bukureşt | 1974 – 1979 | “Pravda” agenstvanın korespondenti |
| Kişinev | 1972 – 1974 , 1979-1983 | işleer partiya/politika uurunda |
| Kişinev | 1983*1990 | şef/direktor İTAR –TASS Moldovada |
| Kişinev | 1990-1998 | Moldova Parlamentinin deputadı. |
| Bursa | 1998 *2001 | Moldova Respublikanın posolu Turţıyada, Egipetta, Kuveytta. |
- Todur Angelinin yaratıcılık yolu geniş, zengin hem şıralı birkaç uurdan. Var ne sıralamaa.
- Deyelim: politika: istoriya: diplomatıya: literatura
Aylä fotoarhivi gösterer, ki Todur Angeli aktivlı geçirdi yaşamasını, herzaman bulundu onun özündä.
Onun adımnarı/izleri braktılar ii sonuçları diplomatiya, politika, jurnalistika, istoriya, literatura uurlarında.
Te ne laflarlan anılêr Todur Angeli İnternettä:
- Canabin bilärdi seslemää hem pek acızgandı. Hiç bir kerä bilä gezdirmäzdi yalan, becerärdi metetmää bütün ürektän, kabartmayarak.
- Onu sayardılar kardaş moldvannar – neçin ki çok ii bilärdi moldvan dilini, rumunnar – neçin ki onnda duyulardı evropadakı kultura, ruslar – neçin ki ruhu birdir, gagauzlar – ki onun yaptıkları gagauzlara deyni okadar büük, ani anmak taşını kazanêrlar.
“Gagauzlar tabiattan çıkan , namuzlu bir halk. Onnar iilik yapannara iilik yapȇr.” Deer Todur Angeli
“Kim bilmeer kendi köklerini — onun yok gelecää” – bu aksiomayı o savaştı çözmää.
Todur Angeli aaraştırdı hem sıraladı gagauzların istoriyasından sayfaları.
Avtorun kiyadı “Очерки истории гагаузов — потомков огузов( середина VIII и начало XXI веков)” — nicä bir gagauzların avtobiografiyası.
Kiyat köklener arhivlardan dokumentlärlän.
Olêr bir uygun kaynak herbir gagauza, kim isteer bilsin kim o.
Literatura bölümü en zengin.
Avtorun sözü büüler, sevindirer, nasaatlêêr.
Todur Angeli baalêêr bizi komuşu halklarlan olarak talmaç/çevirici.
- Mutluyuz — bu adamın adı unudulmaz
- Adȇêrız, ki Haydar küüyün gimnaziyasında üürenicilär herzaman anaceklar Fedor Afanasyevic Angeliyi,
- derindän üüreneceklär onun yaratmalarını, angıları gagauz halkına deyni bir büük baaşiş.